Het was in Hengstdijk in 1832 niet de algemene regel dat het huis of boerderij waarin je woonde je eigendom was. Huizen waren veelal gebouwd langs de dijken, die beiden in het bezit waren van grootgrondbezitters, kerken of lokale eigenaren. De meeste woningen waren kleine dijk woningen. Dat zien we terug op de kadastrale kaart maar ook in het bijbehorende register. In dit register zijn de gebouwen gerubriceerd in klassen 1 t/m 10.  Deze klassen gaven aan wat de waarde was van de gebouwen en op basis daarvan werd de grondbelasting geheven.  In onderstaande tabel wordt per klasse het aantal woningen te Hengstdijk aangegeven en het belastingbedrag dat voor die woning werd betaald.

In totaal gaat het om 114 woningen.  Een 1e klas landarbeider verdiende in die tijd een jaarloon van ruim 130 gulden. De eigenaren van een klasse 1 en klasse 2 gebouw betaalden ongeveer een half jaarsalaris van een landarbeider aan grondbelasting voor de woning. Voor een klasse 10 woning was ruim een weekloon van een arbeider verschuldigd. De grondbelasting was toen een belangrijke inkomstenbron voor de rijksoverheid en werd  niet alleen over de gebouwen maar ook over de grond geheven. Afhankelijk van de kwaliteit van de grond bedroeg deze nog 10 tot 50 gulden per hectare. Voor boerderijen kwam er bij het belastingbedrag over de gebouwen dus nog een fors bedrag bij voor de grondwaarde.  Als er sprake was van alleen een woning die op een erf stond van hooguit enkele honderden vierkante meters  met een tuin van een paar honderd vierkante meter, was de belasting over de grond een beperkt bedrag.

Uit de tabel blijkt dat een groot deel van de gebouwen tot de klasse 8 t/m 10 hoorde. Dit waren meestal de  dijkwoningen; in totaal 53 gebouwen dus bijna de helft van het aantal percelen.  Op de kaart zien we dat ze vaak maar 8 bij 4 meter waren en uit oude foto’s kunnen we afleiden dat ze vaak maar 1 verdieping hadden en een zoldertje.

Opvallend  is voorts dat de boerderijen pas in de klasse 3 t/m 5 te vinden zijn. Daar wil ik de volgende keer verder op in gaan. In bovenstaande tabel zien we ook, dat er slechts een gering aantal woningen in de klasse 1 en 2 zaten. De klasse 1 gebouwen betrof de woning en de herberg die tegenover de Kerk stond nu Kerkstraat 3.  Dit gebouw was toen eigendom van Jan Staal, herbergier te Hengstdijk. Al snel is de herberg en bijbehorende gronden overgedragen aan Pieter Staal (vermoedelijk zijn broer). Jan Staal wordt later ook vermeld als commissionair te Hengstdijk. De donker groen gekleurde percelen en de gebouwen (rood gekleurd) op de kaarten zijn van de genoemde eigenaren. 

Francies de Smit bezat een riante woning en boerderij op de splitsing Sint Jozefstraat Plevierstaat Kerkstraat.

De klasse 2 gebouwen waren in het bezit van Francies de Smit, landman te Hengstdijk en Jacob Kint(s) de dorpssmid. Francies Smit was landman (landbouwer en grondeigenaar) en woonde op het huidige adres Plevierstraat 20. Hij bezat 5 hectare grond, maar het is heel goed mogelijk dat hij daarnaast nog land pachtte.

Jacobus Kint(s) was de dorpsmid en bezat naast eem smederij 2 percelen die als tuin werden gebruikt.

De familie Kint(s) woonde op het huidige adres Plevierstraat 21, waar later de smidse van de familie Kecrkhaert was gevestigd. Die hebben daar een smederij geëxploiteerd tot het begin van de jaren 60 van de vorige eeuw. In mijn lagere schooltijd fascineerde het vuur, de rook en de geur van smederij van nonkel Charel (Kerckhaert) mij als hij een paard aan het beslaan was. Maar ook heden ten dage oefent de familie Kerckhaert nog steeds het smidsvak uit te Vogelwaarde.  In de wereld van hoefsmeden zijn ze wereldberoemd als leverancier van hoefijzers. De familie Kint(s) was een typische familie van smeden tot zelfs in onze tijd. Het vermoeden is dat deze familie ook al een hele poos het beroep van smid te Hengstdijk heeft uitgeoefend.

Jan Hermans bezat twee percelen en gebouwen
Jan Anthonie Hermans bezat twee huizen en een 7 tal percelen

Nu we toch door de dorpskern lopen wil ik nog even aandacht vragen voor de familie Hermans. Zij waren van beroep wagenmaker. Het is een familie die generaties lang in Hengstdijk heeft gewoond en daar een duidelijke rol in de samenleving vervulde. Naast de wagenmaker leverden zij in de 19e eeuw ook de secretaris van de gemeente Hengstdijk. De oudere bewoners kennen ongetwijfeld nog Dees Hermans, de laatste gemeentesecretaris van de gemeente Hengstdijk, die later verbonden was aan het waterschap en de Boerenleenbank.  Maar ook andere lokale beroemdheden horen tot dit geslacht. Dr Hermans de huisarts te Kloosterzande en Rene Hermans de gemeentesecretaris van Vogelwaarde.  Jan Anthony Hermans bezat een huis en land waar nu Plevierstraat 16 ligt en Jan Hermans woonde aan de huidige Kerkstraat 1 in een klasse 4 woning en bezat in de Plevierstraat 33 ook een klasse 6 woning.

Oproepen:

Een verhaal is mooi maar een plaatje zegt nog veel meer. Daarom ben ik op zoek naar foto’s van gebouwen van Hengstdijk van voor 1950 , maar ook de andere dorpen uit het land van Hulst hebben mijn belangstelling.  Er is ook mooi beeldmateriaal beschikbaar bij de Zeeuwse Bibliotheek maar daar moet ik nog achter de auteursrechten aan.

Al schrijvend merk ik dat de geschiedenis van de mensen die ik hier noem ook zeer interessant kan zijn. Wat voor geschiedenis geldt is dat elk antwoord weer nieuwe vragen oproept. Het uitzoeken van de familierelaties en het verzamelen van verdere gegevens vergt veel tijd en is voor 1 persoon haast niet te doen. Ik  kom daarom heel graag in contact met mensen die de familiegeschiedenis van deze mensen hebben uitgezocht en daardoor wat meer kunnen vertellen over deze families.