Het bewerken van documenten is belangrijk. Het vergemakkelijkt het gebruik van de archieven en door het meer gericht zoeken of zelfs elektronisch zoeken worden de documenten gespaard. Deze pagina geeft een beknopte indruk hoe u kunt bijdragen aan het bewerken van archieven.

Op termijn zal deze pagina worden uitgebreid met:

  • een inventarisatie van reeds bewerkte stukken en waar je die kunt raadplegen
  • een overzicht van de stukken waaraan aan de bewerking wordt gewerkt.
  • suggesties voor stukken die bewerkt zouden kunnen worden.

Assistentie gevraagd

Help jij de geschiedenis in kaart te brengen? Lokale geschiedenis bestuderen heeft soms iets weg van een ontdekkingsreis in de 17e eeuw met nog veel onontdekte gebieden. Mensen die de geschiedenis van Zeeuws Vlaanderen bestudeerden weten vaak dat turfwinning in de middeleeuwen belangrijk was in deze streek. Dat deze activiteit echter werd voortgezet tot de introductie van steenkool aan het eind van de 19e eeuw blijkt uit documenten in de gemeentelijke archieven.  De lokale archieven zijn zo immens groot dat je daar nog veel onontdekte gebieden kunt vinden. Met deze pagina wil ik mensen op het bestaan van deze stukken wijzen en ook een oproep doen om de door hen ontdekte gebieden in kaart te brengen en te beschrijven, zodat mede ge´nteresseerden daar gebruik van kunnen maken.

Over het land van Hulst bestaat meer dan een kilometer papier. Het gaat daarbij over 10 duizenden documenten (een blaadje, mapje of boek). Afhankelijk van je interesse kun je met geheel verschillende invalshoeken in deze massa op zoek zijn naar informatie. Zo willen sommige mensen meer weten over een persoon (een voorouder), een plaats (mijn huis), of een bepaald onderwerp bijvoorbeeld onderwijs, sociale zorg, gezondheidszorg of openbaarvervoer.

Een globale beschrijving van de documenten vergemakkelijkt het vinden van de gewenste informatie, maar het opzoeken van gegevens blijft tijdrovend. Het doorzoeken van een boek of een dik pak papier kan soms uren duren. Vrijwilligers hebben daarom in het verleden van een aantal documenten al uitgebreide indexen gemaakt. Maar heelveel materiaal is nog onbewerkt. Daarom zijn de vrienden van het Hulster archief op zoek naar mensen die een stukje van dit karwei willen oppakken. Bijna iedereen kan hieraan een bijdrage leveren, want de moeilijkheidsgraad van documenten en het handschrift lopen uiteen van eenvoudig tot zeer gecompliceerd. Modern schrift is meerstal goed te lezen en als het onderwerp niet te specialistisch is, is dit voor velen makkelijk uit te werken. Oud schrift, moeilijke juridische termen en veel gebruik van afkortingen kunnen een stuk erg gecompliceerd maken. Bovendien zijn documenten uit het begin van de 19e eeuw soms in het Frans opgesteld en zijn middeleeuwse teksten soms in het Latijn. Ter illustratie heb ik een aantal fragmenten van documenten opgenomen.

Als een document beschreven is wordt dit meestal elektronisch opgeslagen zodat het heel toegankelijk is door de zoekfuncties waarover het programma beschikt. Als je aan het indexeren een bijdrage wilt leveren is het handig dat je met een heel gangbare computerprogramma kunt werken bijvoorbeeld words. De te beschrijven documenten zijn meestal beschikbaar in het archief in Hulst. In een gemoedelijke omgeving kun je hier je werkzaamheden verrichten.

 Indien je interesse hebt stuur een e-mail naar redactie@landvanhulst.nl.

 

Trouw register van Nederlands Hervormde kerk

 

Den 27 meert (1695) Ondertrout Jan Herman J(onge) M(an) geboren onder Hontenisse met Maria Janssen J(onge) D(ame) geboren onder Hontenisse en beijde daar woonende getuijge van den Bruijdegom is Laureijs van Damme en van de Bruijd is Maria van Remortele zijn bij ons getrout den 24 April.

Den selven dag Ondertrout Pieter de Prof wedn(aa)r van Pieternella Zeebroek geboren onder Hontenisse met Amelken Eijens J(onge) D(ame)onder Hontenisseen beijde daar woonende.Zijn bij ons den 20 april.

 

Bovenstaande tekst is afkomstig uit het ondertrouw register van de hervormde kerk te Hontenisse. Ofschoon de tekst is verkleind en stamt uit het einde van de 17e eeuw is deze goed leesbaar. De Nederlands Hevormde kerk was toen staatsgodsdienst. Latere documenten zijn soms nog makkelijker  leesbaar.

.                                                   

 

Het was voorgeschreven dat alle huwelijken ook die van Rooms Katholieken bij de dominee moesten worden ingeschreven. Interessant detail is nog dat deze registers vaak de geboorteplaats van mensen vermelden. Voor genealogen zijn deze boeken dan ook heel interessant omdat zij aangeven waar mogelijk de inschrijving van de doop te vinden is.

Doopregister Rooms Katholieke kerk.

 

Hiernaast staat de inschrijving van de doop op 3 augustus van Joes Schalck zoon van Jan en Elisabeth Blomaert doopgetuigen Joes Jansen en Agatha Dilemans. Het lezen van deze teksten vergt enige oefening en het is handig om er een Latijnse woordenlijst bij te hebben. Een aantal Katholieke doop- en trouwregisters uit het land van Hulst zijn al uitgewerkt maar er liggen er nog veel te wachten. Een eerste stap die ik op dit gebied wil maken is een inventarisatie van de ge´ndexeerde registers.

Notarisakten

 

In een boedel akte van Cornelis van Esbroeck bij het overlijden van zijn echtgenote Marie Jeanne Lauwers is voor elk vertrek de inventaris tot in de details beschreven. Dit geeft een heel duidelijk beeld van het huis waarin hij woonde. Het archief van de gemeente Hulst bevat honderden boedelbeschrijvingen. Maar het vinden van die aktes kan soms uren duren. Een uitgewerkt repertoire (samenvatting) in een computerbestand zou het zoeken aanzienlijk kunnen vergemakkelijken. Hiermee is een begin gemaakt.
Ook zijn er andere dingen uit te halen. Cornelis bezat bijvoorbeeld een zadel. Waarschijnlijk verplaatste hij zich dus te paard. Het stookhok, later ook wel fornuis genoemd. Staat hier vermeld als darinkkot (turfhok). Dit zegt iets over het brandstofgebruik in die tijd. Uit andere bronnen weten we dat Cornelis naast landbouw ook turf stak. Soms zie je ook het dialekt in deze stukken naar voren komen. Een zeef is in het  Hulsters dialect een zift. Hier in de tekst vermeldt als een zeeft.
Repertoir van de Notaris

 

 

Hierboven staat een fragment uit een repertoir dit is een samenvatting uit de akte van een notaris. Feitelijk is dit al een redelijk goede bewerking van een archief. Logisch want de notaris had er ook belang bij dat hij tussen de vele honderden akten die hij per jaar opstelde, de gewenste aktes snel kon terugvinden. 19e en begin 20e eeuwse stukken zijn over het algemeen goed te lezen. Met de hulp van een ervaren onderzoeker kan snel een structuur worden gemaakt die het zoeken vergemakkelijkt en hij kan ook de juridische termen uitleggen. Als deze overzichten volledig bewerkt zijn is het mogelijk binnen enkele minuten te onderzoeken of een persoon een interessante vermelding in een notarisakte heeft nagelaten.

 

Inventaris geformeerd ten sterfhuize van Anna Catharina van Trappen ter requisitie van Cornelis van Esbroeck landbouwer te Stoppeldijk en prive en als borg over zijne minderjarige kinderen genaamd Cornelis, Gijsbrecht, Jacobus, Jospehus, Theodorus, Ferdinandus en Antonius van Esbroeck, mitsgaders van Antonius Adriaenssens particulier te Stoppeldijk als toeziend voogd der minderjarigen. 12 maart 1844

Notulen van de gemeenteraad

 

 

Sinds het begin van de 19e eeuw worden de beslissingen van de gemeenteraad genotuleerd. Deze notulen zijn meestal bewaard gebleven en bieden interessante informatie over de beslissingen die in de raad genomen zijn. Zeer uiteenlopende groepen onderzoekers zullen op verschillende manieren deze notulen willen doorzoeken. De genealoog is ge´nteresseerd in het feit of zijn voorouders vermeld zijn bijvoorbeeld omdat ze het niet eens waren met de belastingheffing of een openbare functie vervulden. De historicus kan op zoek naar een bepaald facet van de samenleving bijvoorbeeld de gezondheidszorg, de openbare orde of het onderwijs. Nu is er maar ÚÚn mogelijkheid  om interessante  documenten op te sporen namelijk de notulen voor het gehele gebied over de hele periode  bladzijde voor bladzijde doornemen. Als je de gemeenten van het land van Hulst over een periode van 100 jaar wil bestuderen gaat het om duizenden pagina┤s die je moet doorzoeken om misschien een paar interessante vermeldingen te ontdekken. Dit is haast niet te doen en een index zou hier voor velen  een uitkomst bieden.

 

 

                                                                                      

 

Het hierboven afgebeeld document geeft een indruk welke onderwerpen in de gemeenteraad aan de orde kwamen. Hier zien we een staaltje van vroeg twintigste eeuws lobbywerk. Er moet een beslissing worden genomen door de minister van Waterstaat Handel en Nijverheid over een tracÚ voor een nieuwe tramlijn, die Hontenisse met Zelzate verbindt. Het allermooiste zou zijn dat dit trace door de gemeente Hengstdijk loopt. De burgemeester ,die voorzitter  is van deze vergadering , probeert de raadsleden achter zich te krijgen en dat lukt. De raad spreekt zich uit voor een verzoek aan de minister.

Dit document is in aantal opzichten interessant. Als je de ontwikkeling van het openbaarvervoer wil beschrijven is dit een waardevolle bron. Als je ge´nteresseerd bent in de machtsverhoudingen in de streek kan dit ook een boeiend document zijn.

Persoonlijk spreekt mij  de opstelling van de burgemeester erg aan , los van het feit dat hij mijn overgrootvader is. Hij lijkt een tacticus gebruikmakend van zijn netwerk.  Het roept bij mij wel de vraag  op waarom de burgemeester en later ook de raad zo'n sterke voorkeur voor een tracÚ door hun gemeente hadden.

Schepenakten Hulster Ambacht

 

 

Bovenstaand document is gecompliceerd. Het is oud schrift, bevat een aantal afkortingen en er staan een aantal juridische termen in. Maar het is wel een erg interessant stuk.

In het archief van het Hulster ambacht treffen we vanaf 1622 boeken aan waarin dergelijke schepenakten zijn opgenomen. Veel van deze akten hebben dezelfde functie als tegenwoordig de notariŰle akten. Daarmee is het een rijke bron voor genealogen. Ook bestaan er nog banden met daarin de transportakten (de overdrachten van onroerend goed). Het zal duidelijk zijn dat door een aantal problemen dit geen makkelijke tekst is. In de eerste plaats gaat het hier om oud schrift. Het is een heel duidelijk handschrift maar het snel lezen vergt oefening. In de tweede  plaats bevat de tekst veel juridische termen. Hiervoor bestaat een woordenboekje. Tot slot bevat het document een aantal afkortingen en  ook hier helpt de ervaring. In recentere documenten staan deze termen namelijk veelal voluit geschreven. Met deze wetenschap kun je bij oudere documenten dikwijls de betekenis van de afkorting afleiden.

Dit zijn waardevolle documenten voor genealogen, maar het opzoeken in deze werken is een omvangrijk karwei.  Om een idee te geven.  Er zijn 13 boeken met schepenakten die elk honderden akten bevatten. Een index zal het zoekwerk voor velen vergemakkelijken.

Ook hier verraadt zich weer het dialect of 17e eeuws taalgebruik dat nog doorwerkt in het dialect, Ik denk dan aan het woord heure.

 

Compareerden voor burgemeester en schepene van Hulsterambacht in persone Jan Crombeen als huwe hebbende Tanneke Crieckaert weduwe van wijlen Andries Janssen de jonge alhier ende heure man tot deze saecke authoriserne de welks bekende ende verclaerde also hij dat doet mits dese volgens het appointement van dertien deser gevolgt op nnnnnn ende onder correcte gepresenteert bij Marie Janssen dogter van den voornoemde Andries verweckt bij voornoemde Tanneke ten eijnde dese moge worden geemancipeert tot seecker ende conterpauder te stellen alle sijnd en sijns huisv(rouw)  goederen meubele en immeubele ende speciael de gronden van erve sijne voornoemde huijsvr(ouw) competerende geconquesteert met de voornoemde Andriess Janssen als niet hem competerend liggende in de Cruijspolder als andere op Lamswaarde en Langendam van heure sijde commende consenterende daer mede  gecondt in volgens welcke so hebben wij Brurgemeester ende schepene voornoemt de compterende crombeen met zijn huijsvr in daen in gecondt alsoo wij dese bij dese alles sonder fraude aldus gedaen en gepasseert int college nnnn d'heer Philips van Rijl, Pr Johs Bentinck, Adrij Wiellant ende Geeraert Snel schepene de 19 febr in 1669.

Kort samengevat . Tanneke Crieckaert die de weduwe is van Andries Janssen de Jonge en nu gehuwd is met Jan Crombeen vertrouwt het beheer van haar roerende en onroerende goederen van haar en haar dochter Marie Janssen toe aan haar huidige man. Het gaat daarbij om grond in de Kruispolder te Lamswaarde en in de Langendam die Tanneke heeft geŰrfd.

Voor genealogen biedt dit interessante informatie over de betrokken personen.