Dit artikel gaat over de eigenaren van een viertal boerderijen te Hengstdijk die ook de gebruiker waren. Het gaat om de boerderijen op het huidige adres Dijk van de Kleine Hengstdijkpolder 6 en Zuiddijk 12. Daarnaast is een niet meer bestaande hoeve in het noord oosten van de Westvogelpolder opgenomen en de boerderij die stond waar nu de basisschool staat.

Een vraag daarbij is of de eigendom ook van generatie op generatie binnen de familie bleef?

Mogelijk vraagt u zich af waarom ik mij op de eigenaar richt en niet op de gebruiker. De gebruiker duidt op deelname aan de gemeenschap en is daarom veel interessanter. Echter de kadastrale registers zijn primair bestemd voor de registratie van de eigenaar en de gebruiker wordt alleen daarin vastgelegd, als er sprake is van vruchtgebruik.

 

Pieter Heijens huidige adres Dijk van de Kleine Hengstdijpolder 6

Deze boerderij was in 1832 ruim 9 hectare groot. De twee noordelijke percelen onderaan de dijk bestonden uit vergraven grond (gronden die verveend werden).

Pieter Heijens was in 1832 eigenaar van dit complex dat gelegen is in de noord west hoek van de Kleine Hengstdijkpolder. De boerderij was 9 hectare groot en bestond uit een erf 2 tuinen, 2 percelen vergraven grond en weilanden. De percelen vergraven grond duiden er op dat de familie toen naast boer ook vervener was. Hier werd dus laagveen opgegraven dat werd gebruikt als brandstof. Het gaat om de percelen tegen de dijk van de Hooglandpolder.  Als oudere bewoner herinner ik mij dat dit een erg laag gelegen deel van de polder was, waar je in de winter kon schaatsen. Pieter Heijens is een directe voorouder van de huidige bewoners, de familie Kerckhaert en ook zijn ouders bezaten deze boerderij al. In totaal is deze boerderij al meer dan 200 jaar in gebruik bij bloedverwanten. Een bewoningsgeschiedenis is te vinden op de volgende pagina.  Onderstaand een overzicht van de bewoners van deze boerderij en hun familie relatie.

Generatie I

(Pierre, betovergrootvader van gebroeders Kerckhaert)

I              Pierre Heijens, zoon van Pierre Heijens en Marie de Burger, werkman, landman en landbouwer, wonende te Hengstdijk, is geboren op dinsdag 24 november 1767 te Ossenisse. Hij is gedoopt op woensdag 25 november 1767 te Hontenisse (doopgetuigen waren Joannes Boon en Petrus de Burger) en is overleden op dinsdag 8 februari 1848 te Hengstdijk.  Pierre werd 80 jaar, 2 maanden en 15 dagen.

Pierre trouwt op woensdag 17 oktober 1804 te Hengstdijk op 36-jarige leeftijd met de 32-jarige Maria Catharina de Potter ook genaamd Maria Catharina de Poorter, dochter van Jacques de Potter en Elisabeth Kint.  Maria, werkster en landbouwster, wonende te Hengstdijk, is geboren op dinsdag 3 december 1771 te Graauw. Zij is gedoopt op dinsdag 3 december 1771 te Hontenisse (doopgetuigen waren Jacobus Verbeeck en Maria Anna Krieckaert). Zij is overleden op woensdag 14 juli 1858 te Hengstdijk.  Maria werd 86 jaar, 7 maanden en 11 dagen.

Maria was eerder gehuwd (1) met Jacques de Waal.

Generatie II

(Jan, overgrootvader van gebroeders Kerckhaert en zoon van Pierre I)

II             Jan Baptist Heijens, zoon van Pierre Heijens (I) en Maria Catharina de Potter, landbouwer wethouder, landbouwer en zonder beroep, wonende te Hengstdijk. Hij is geboren op zondag 20 mei 1810 aldaar. Hij is overleden op dinsdag 30 januari 1894 aldaar.  Jan werd 83 jaar, 8 maanden en 10 dagen.

Hij woonde aan de dijk van de klein Hengstdijkpolder nummer 6. Hij was raadslid van de gemeente Hengstdijk van  1851 tot 1861 en wethouder van 1862 tot 1887.

Jan trouwt op donderdag 28 april 1859 te Hengstdijk op 48-jarige leeftijd met de 23-jarige Apolonia van Leemput, dochter van Philippus van Leemput en Maria Jansen.  Apolonia, dientsmeid en landbouwster. Zij is geboren op donderdag 4 februari 1836 te Hontenisse en is overleden op zondag 20 maart 1864 te Hengstdijk.  Apolonia werd 28 jaar, 1 maand en 16 dagen.

Generatie III

(Rosalia, grootmoeder van gebroeders Kerckhaert en kleindochter van Pierre.

III            Rosalia Heijens, dochter van Jan Baptist Heijens (II) en Apolonia van Leemput, zonder beroep, is geboren op dinsdag 4 maart 1862 te Hengstdijk. Zij is overleden op zondag 2 maart 1924 aldaar.  Rosalia werd 61 jaar, 11 maanden en 27 dagen.

Rosalia trouwt op dinsdag 20 januari 1885 te Hengstdijk op 22-jarige leeftijd met de 34-jarige Leonardus Kerkhaert, zoon van Charles Louis Kerkhaert en Anna Judoca van Hoije.  Leonardus, grof- en hoefsmid en hoefsmid, wonende te Hengstdijk, is geboren op woensdag 6 februari 1850 te Westdorpe. Erkend door beide ouders bij huwelijk. Hij is overleden op zondag 1 januari 1922 te Hengstdijk.  Leonardus werd 71 jaar, 10 maanden en 26 dagen. Leonardus en Rosalia woonden op het dorp Hengstdijk (Plevierstraat 21)

Generatie III A

(Apolonia Heijens, oud tante van gebroeders  Kerckhaert en kleindochter van Pierre, dochter van Jan Baptist Heijens II)

Gehuwd met Camillus Eduardus van Putte, zoon van Carolus Ludovicus van Putte en Maria Prudentia Persijn, landbouwer. Hij is geboren op zaterdag 17 januari 1857 te Sint Jansteen en is overleden op woensdag 18 oktober 1922 te Clinge.  Camillus werd 65 jaar, 9 maanden en 1 dag. Camillus was wethouder van Hengstdijk van 1916 t/m 1919.

Camillus trouwt op vrijdag 23 januari 1880 te Hengstdijk op 23-jarige leeftijd met de 19-jarige Apolonia Heijens, dochter van Jan Baptist Heijens II en Apolonia van Leemput.  Apolonia, landbouwster en zonder beroep. Zij is geboren op zaterdag 3 maart 1860 te Hengstdijk en is overleden op woensdag 15 januari 1947 te Putte, is begraven op zaterdag 18 januari 1947 te Clinge. Apolonia werd 86 jaar, 10 maanden en 12 dagen.

Generatie IV

(Prudent, vader van gebroeders Kerckhaert en achterkleinzoon van Pierre)

IV           Prudent J.J. Kerckhaert, zoon van Leonardus Kerkhaert (III) en Rosalia Heijens, landbouwer, wonende te Hengstdijk, is geboren op donderdag 29 maart 1894 aldaar, is overleden op zondag 2 januari 1972 te Hontenisse.  Prudent werd 77 jaar, 9 maanden en 4 dagen.

Prudent trouwt (gemeente) op woensdag 13 juni 1928 te Hontenisse op 34-jarige leeftijd met de 29-jarige Paulina Maria Mathilda Cornelissens, dochter van Alphonsus Josephus Cornelissens en Maria Mathilda de Schepper.  Paulina, zonder beroep, is geboren op donderdag 16 maart 1899 te Stoppeldijk, wonende te Terneuzen. Zij is overleden op woensdag 15 augustus 1984 aldaar.  Paulina werd 85 jaar, 4 maanden en 30 dagen.

Generatie V

(Gebroeders Kerkchaert , achterachterkleinzonen van Pierre)

                Gebroeders Kerckhaert, zonen van Prudent J.J. Kerckhaert (IV) en Paulina Maria Mathilda Cornelissens. Verdere informatie achterwege gelaten vanwege de privacy.

De bewoningsgeschiedenis van de boerderij staat op de volgende pagina

Pieter de Smid huidige  huidige adres Kerkstraat 13 (basisschool)

Deze boerderij was ruim 6 hectare groot en bestond naast een erf, tuin en boomgaard uit bouwland en weiland.

Pieter de Smid (1773-1835) was in 1832 eigenaar van een boerderij op het huidige adres Kerkstraat 13 (de locatie waar nu de basisschool staat)Hij was gehuwd met Judoca van Gijsel (1775-1846). Pieter en Judoca hadden een aantal kinderen maar het is niet duidelijk of zij  de boerderij van hun ouders hebben overgenomen.

Het complex bestond in 1832 uit een klasse 4 gebouw en ruim 6 hectare in eigendom. Net als de meeste boerderijen bestond deze uit een erf, tuin en boomgaard omringd door akker-en weiland. Pieter had deze boerderij geërfd van zijn vader Thomas de Smid. Deze was geboren 1724 vermoedelijk te Temst volgens de volkstelling van 1796. Hij was gehuwd met Petronella de Klerck die afkomstig was van Boschkapelle. Thomas de Smid was ook de vader van Francies de Smid een landbouwer die op Plevierstraat 20 woonde.

Verder weten we dat rond 1720 deze boerderij eigendom was van Joos Lambrecht.  De boerderij was toen 22 gemeten groot. Joos pachtte daarnaast nog 6 gemet van de domeinen.  

Rond 1890 is op het perceel van de boerderij de lagere school van Hengstdijk gebouwd.

De bewoningsgeschiedenis van de boerderij staat op de volgende pagina

Willem van der Hooft ( Noord oosten Westvogel)

Deze boerderij was met bijna 18 hectare de grootste in eigendom bij een plaatselijke gebruiker. Zoals bij de meeste boerderijen lag naast het erf een tuin en een boomgaard.

http://landvanhulst.nl/kaartlandvanhulst/percelen/perceel1506.htmDeze boerderij is vermoedelijk in de loop van de 19e eeuw afgebroken. In 1832 was Willem Willem van der Hooft eigenaar en bewoner van deze boerderij. Hij was afkomstig uit Oude Tonge op Goeree Overflakkeehij en was gehuwd met Rachel van Dommelen geboren te Hontenisse.  De boerderij was toen bijna 18 hectare groot en daarmee de grootste van een eigenaar bewoner te Hengstdijk. Van 1817 tot 1845 was Willem burgemeester van Hengstdijk.

Daarna was deze boerderij in gebruik bij Jan Francies Krieckaert. Jan Francies Krieckaert was wethouder van de gemeente Hengstdijk van 1873 tot 1878. Hij was een zoon van Nicolaas Krieckaert die een groot aantal percelen bezat vooral te Hontenisse. 

Oorspronkelijk was deze boerderij eigendom van de abdij van Drongen en in 1720 in gebruik bij Pieter Wesemaal.

De bewoningsgeschiedenis van de boerderij staat op de volgende pagina

Christina Mannaart huidige adres Zuiddijk 12 

Deze boerderij ligt in de Zuid Oost hoek van de Rummersdijkpolder. De bewoningsgeschiedenis is traceerbaar tot het begin van de 18e eeuw.

Christina Mannaart was in 1832 eigenaar van deze boerderij en de omliggende percelen. In totaal was deze boerderij bijna 7 hectare groot. Christina was de weduwe van Jacobus Truijman en later van Pieter Neve.  Haar kleinzoon Jan Francies Truijman zien we terug als boer te Boschkapelle en hij was tevens wethouder en ambtenaar van de burgerlijke stand. Ook verdere nazaten zien we terug als boeren te Boschkapelle en later Ossenisse. Meer informatie hierover kun je vinden op de genealogiepagina http://vanesbroeck.nl. Op basis van de bewoningsgeschiedenis van deze boerderij lijkt er tot 1881 weinig familieverband te bestaan tussen de verschillende bewoners. Daarna bewoonden gedurende bijna honderd jaar familieleden van Pieter Dees en Francisca Koeijer deze hoeve. Suzanna Dees was namelijk een nichtje van Pieter Dees en Leendert en Cornelia Vinke waren kinderen van Suzanna en Anthony Vinke. Kee en Leendert waren samen met hun stiefvader Leendert Dixhoorn onze vroegere buren. Zij hadden het protestantse geloof en hadden daardoor in de Katholieke dorpsgemeenschap een beetje geïsoleerde positie. Zo ging dat in de jaren 50 en 60 van de vorige eeuw.

De bewoningsgeschiedenis van de boerderij staat op de volgende pagina

Blijft een bezit generaties lang in de familie?

Het diepgewortelde idee dat boerderijen vaak generaties lang in het bezit van de familie blijven en werd nagelaten in de mannelijke lijn lijkt niet correct. Dat dit vaak niet het geval was kon tal van oorzaken hebben. Zo overleden veel volwassen in de 17e en 18e eeuw erg jong. Veel mensen werden daardoor snel weduwe of weduwnaar. Vanwege de zorg voor de kinderen en het bedrijf was snel hertrouwen een oplossing voor veel praktische problemen. Kinderen hadden daardoor vaak half-broertjes en -zusjes, waardoor het niet meer vanzelfsprekend was dat de bezittingen in de mannelijk vererfden. In enkele gevallen verbleven kinderen op de boerderij van hun ouders, die beiden overleden waren. Zij waren dan zogenaamde volle wezen en werden opgevoed door twee stiefouders.

Soms hadden zoons bij het overlijden van hun ouders al hun weg gevonden en ging het bezit over op een schoonzoon. Maar ook verkoop kwam regelmatig voor om ieder zijn erfdeel te kunnen geven. Ook uit financiële noodzaak werd vaak een boerderij verkocht. De kosten van het beheer van een boerderij waren hoog. Grondbelasting, polderlasten en kosten van gereedschap en personeel vergden forse uitgaven die gedekt moesten worden uit de opbrengsten van de oogst en het vee. Bij misoogsten, lage marktprijzen, of ziekten onder het vee konden zware verliezen worden geleden die  alleen gedekt konden worden door het al dan niet gedwongen verkopen van boerderij. Ook zie ja dat mensen soms hun boerderij verkochten om er elders 1 te kopen of  te pachten.

4 boerderijen is een kleine steekproef. Maar van deze boerderijen is er slechts 1 gedurende 5 generaties in het bezit geweest van familieleden en 1 gedurende 3 generaties.  Dat  boerderijen vaak niet lang in de familie blijven kwam ook naar voren in mijn genealogisch onderzoek.